Na Međunarodnom sajmu knjiga u Beogradu danas je predstavljena foto-monografija Spomen-područja Donja Gradina, koja je cjelovita naučno-istoriografska studija o ovom mjestu od srednjeg vijeka, kada se prvi put spominje u istorijskim izvorima, do danas, sa posebnim osvrtom na period Drugog svjetskog rata i na Nezavisnu Državu Hrvatsku.Direktor Spomen-područja Donja Gradina i jedan od autora foto-monografije Tanja Tuleković rekla je da je Donja Gradina prije Drugog svjetskog rata imala školu do petog razreda koju je godišnje pohađalo od 120 do 140 učenika, dok danas u tom mjestu nema škole i ima samo nekoliko djece, što govori o razmjerama i demografskim posljedicama etničkog čišćenja na tom području.Ona je navela da se na naslovnoj strani foto-monografije nalazi Topola užasa u čijoj je blizini prvo najstrašnije mučeno, a zatim ubijeno najmanje 10.000 logoraša, staraca, žene i djece, a koja je danas konzervirana i predstavlja jedan od autentičnih dokaza ustaškog zločina genocida u Drugom svjetskom ratu.Istoričar Mirko Dimić, koji je sa Tulekovićevom i Dejanom Motlom radio na knjizi, rekao je da se može slobodno reći da je Donja Gradina, kao dio logora Jasenovac, najveće stratište srpskog naroda u njegovoj istoriji, prvenstveno ako se uzme u obzir da su tu isključivo ubijani civili zbog svoje etničke i vjerske pripadnosti. On je naveo da je Donja Gradina postala glavno jasenovačko stratište nakon masakra srpskog stanovništva u Crkvi Svetog apostola Marka u Drakseniću 14. januara 1942. godine u zločinu koji je poznat kao “krvava liturgija”.Od tada do kraja rata 1945. godine, kaže Dimić, vršene su masovne egzekucije jasenovačkih logoraša.Naveo je da su strahote koje su se dešavale u Donjoj Gradini nepojmljive i nemjerljive i da su logoraši ovdje uglavnom dovoženi skelom iz Jasenovca u prihvatni centar, zatim odvođeni na već pripremljene masovne grobnice i ubijani maljevima, noževima.Istoričar Dejan Motl rekao je da foto-monografija obuhvata istoriju područja na ušću rijeke Une u rijeku Savu, podsjetivši da današnja Donja Gradina kao naselje postoji još u 16. vijeku pod nazivom Kastrum Jasenovac, gdje je zaustavljena turska invazija na Pounje, a kasnije je tu bila turska tvrđava koja je nosila naziv Jasenovac.”Tek nakon Bečkog rata 1699. godine sa druge strane Save je stvoren današnji Jasenovac, koji se sada nalazi u Hrvatskoj, dok se ovaj sa naše strane zvao `turski Jasenovac`”, naveo je Motl.On je rekao da je Donja Gradina, nažalost, poznata kao stratište jednog od najvećih koncentracionog logora u Drugom svjetskom ratu Jasenovca, ali da se istorija tu nije zaustavila i da je u tom mjestu 20. septembra 1995. godine spriječen prodor hrvatske vojske koja je prijetila da ugrozi opstanak Republike Srpske. “Sve je to obuhvaćeno ovom monografijom, kao i formiranje i rad naše ustanove”, dodao je Motl.Promocija Kalendara “Prosvjete” 2023/2024 koji je priredio akademik Vojislav Maksimović u izdanju SPKD “Prosvjeta” Pale, na štandu Republike Srpske je otkazan.
SRNA