Praznik Svetog apostola i jevanđelista Luke, koji se u pravoslavnom kalendaru praznuje 31. oktobra, jedan je od najpoštovanijih praznika u hrišćanskom svijetu. Ovaj veliki svetitelј, lјekar, slikar i pisac jednog od kanonskih jevanđelјa ostavio je neizbrisiv trag u duhovnoj istoriji, dok njegov život i danas stoji kao snažan putokaz vjernicima.
Govoreći o njegovom liku i neprocjenjivom značaju, protojerej Dragan Hrvaćanin, starješina Hrama Svete Trojice u Prijedoru, ističe da je Sveti Luka, prema crkvenom predanju, poticao iz Antiohije Sirijske i da je od mladosti pokazivao interesovanje za nauku, medicinu i slikarstvo.
“Apostol Luka je poznat i poštovan u čitavom hrišćanstvu. Po predanju, bio je prvi koji je naslikao ikonu Presvete Bogorodice sa Hristom, kao i ikone svetih apostola Petra i Pavla, sa kojima je prolazio kroz misionarska putovanja”, navodi protojerej Hrvaćanin, dodajući da je Luka autor Trećeg jevanđelјa i Djela apostolskih, u kojima opisuje život i čuda Gospoda Isusa Hristosa, ali i događaje kojih nema kod drugih jevanđelista.
“U njegovom jevanđelјu posebno su upečatlјive priče poput one o cariniku i fariseju, gdje naglašava snagu i dubinu molitve, ili čudesni ulov ribe. Kada su se apostoli čitavu noć uzalud trudili, Gospod im je rekao da ponovo zabace mrežu sa desne strane lađe – i ulovili su toliko mnoštvo ribe da su im lađe tonule”, pojašnjava Hrvaćanin.
Jedna od najprepoznatlјivijih odlika Svetog Luke na ikonama jeste simbol bika, koji sa sobom nosi duboko teološko značenje.
“Sveti Luka na ikonama ima svoj simbol – bika, koji se u hrišćanskoj tradiciji povezuje sa žrtvom i svešteničkom službom. Ova simbolika dovodi se u vezu s početkom njegovog jevanđelјa, u kojem se opisuje služba sveštenika Zaharije u jerusalimskom hramu. Otuda bik na ikonografiji nosi tu simboliku žrtve, ali i duhovne snage”, naglašava starješina prijedorskog hrama.
Pored duboke duhovnosti i ikonografije, Sveti Luka zauzima posebno mjesto u narodnoj tradiciji. U narodu se ovaj praznik naziva i Lučindan, prema imenu svetitelјa. U duhovnom smislu, praznik podsjeća na svjetlost vjere i duhovno prosvjetlјenje koje donosi jevanđelska riječ. Mnoge porodice ga proslavlјaju kao krsnu slavu, a uzimaju ga i brojne ustanove za svog zaštitnika.
“Sveti Luka je krsna slava mnogih domova u našim parohijama, ali i institucija – u Prijedoru, recimo, Muzej Kozare proslavlјa ga kao svog zaštitnika, upravo zato što je svetitelј bio lјekar i ikonopisac. Za svaku krsnu slavu, pa tako i za Svetog Luku, najvažniji su slavski kolač, žito i svijeća. Kroz molitvu osveštanja spominjemo se naših predaka koji su počeli slaviti, ali i današnjih svečara i njihove kuće”, objašnjava Hrvaćanin.
Govoreći o poruci koju ovaj praznik nosi za savremenog čovjeka, protojerej Dragan Hrvaćanin podsjeća da suština obilјežavanja ne leži u pukom običaju, već u sabiranju vjernika oko svete liturgije.
“Liturgija je centralni dio svakog praznika iz kojeg proizilazi i sama krsna slava. Zato pozivam vjernike da se na ovaj dan saberu u hramovima, jer gdje su sabrani u vjeri, tu je i sam Gospod, koji je i obećao: ‘Gdje su dvoje ili troje sabrani u ime moje, ondje sam ja među njima'”, zaklјučuje Hrvaćanin.
Renata Š. Novaković