Vršnjačko nasilje poslednjih nekoliko godina bilježi konstantan porast. Prošle godine u prijedorskom Centru za socijalni rad zabilježeno je 19 žrtva vršnjačkog nasilja dok ih je 2024. bilo 11. Broj počinilaca nasilja povećan je za čak 17, odnosno sa 12 na 29. Jedan od razloga vršnjačkog nasilja je i izloženost nasilnim sadržajima na internetu. Školski psiholozi kažu da je među đacima najčešće verbalno, a potom fizičko nasilje. Primjećuju i nasilje na društvenim mrežama, ali ističu da to moraju da kontrolišu i spriječe roditelji. Psiholog u Osnovnoj školi “Desanka Masimović” Sanja Timarac kaže da učenici tokom nastave ostavljaju mobilne telefone u ormariće.
“Vršnjačko nasilje među djecom u školama često se zna okarakterisati kao vršnjački sukob jer obično druga strana ne ostane dužna pa je uvijek teško procijeniti ko je tu žrtva, a ko počinilac. Najčešće je nasilje među učenicima verbalno koje je teško ustanoviti, upravo zato što jedni drugima kažu ružne riječi, kada dođe do fizičkog koje je drugo po učestalosti tad već se mora reagovati i vidi se ko je počinilac a ko žrtva. Društvene mreže koriste izvan škole i to je u nadležnostio roditelja, a u školama učenici ostavljaju telefone u oramriće i preuzimaju ih nakon nastave. Tako da tu odgovornost treba da preuzmu roditelji i uprate šta njihova djeca gledaju na internetu, kakvim su sadržajiam izloženi, kakav je njihova komunikacija na društvenim mrežama sa vršnjacima, da čeće provjere njihove vajber grupe gdje znaju da provociraju jedni druge, vrijeđaju, često izopštavaju djecu. Ranije je bilo često da izbace iz viber grube nekog učenika i to je vrsta vršnjačkog nasilja izopštavanje iz grupe”, priča Timarac.
Dodaje da svako saznanje o nasilju škole proslijeđuju nadležnim institucijama i djeluju po propisanom protokolu koji obuhvata i razgovor i pružanje podrške djeci. Krajnja mjera je premještaj u drugu školu.
“Dječaci više pribjegavaju fizičkom sukobu i verbalnim vrijeđanjima. Djevojčice isto verbalno, to je najdominantnije, ali one su češće sklone izopštavanju, socijalnom nasilju, izopštavaju nekoga iz grupe, možda će uzeti nečiju sliku na internet objaviti nešto sa nekim tekstom ili izrugom, one su više verbalno i socijalno nasilne”, kaže ona.
Stručnjaci prijedorskog Centra za socijalni rad upozoravaju da se dešava da djeca telefonima snimaju fizičko ili verbalno nasilje, potom podijele na društvenim mrežama i žrtvi nasilja uzrokuju nesagledive i dugotrajne posljedice. Magistar supervizije u socijalnom radu Branka Jandrić Vuković priča da ima i roditelja koji nisu tehnički i digitalni pismeni, te nemaju kontrolu nad onim šta dijete gleda na internetu.
“Često roditelj dođe i kaže, ja nemam šifru od mobilnog telefona mog djeteta, nemam pristup sadržajima koje on gleda, šta pretražuje na pretraživačima, nemam pristup porukama koje razmjenjuje sa svojim drugarima. Negdje zaista smatramo da smo tu bitku, nažalost, sa digitalnim izgubili, naročito dolaskom vještačke inteligencije. Djeca sada ne čitaju lektiru rade pomoću vještačke inteligencije. Bilo koje pitanje ili dilemu koju imaju, oni konsultuju vještačku inteligenciju. Nažalost, odgovore koje dobijaju na taj način, bez neke kontrole, cenzure, filtera, koji bi trebao roditelj da ponudi svom djetetu mogu uticati negativno na dijete i dugoročno ostaviti nesagledeve posljedice na njegov normalan i zdravi očekivan razvoj emocionalni, fizički i psihički”, kaže Jandrić Vuković.
Dodaje da struka uvijek predlaže roditeljima da ponude djetetu neki drugi alternativni sadržaj.
“Dajte mu nešto drugo, zanimljivije, morate provoditi vrijeme s njim. Znači, u svim tim nekim aktivnostima koje ponudimo našem djetetu, da li su to zajednički filmovi, izleti u prirodu, putovanja, knjige, mora participirati i roditelj. Nažalost, mobilni telefoni su prisutni i u porodici za ručkom, za svakodnevnim nekim aktivnostim. Sami odrasli roditelji, možemo reći da zlopotrebljavaju i provode mnogo vremena na mobilnom telefonu”, kaže ona.
Dodaje da je obaveza roditelja da u porodičnom domu stvaraju sigurno okruženje i bez nasilja. Stručnjaci se zalažu da se djeca prije polaska u školu uče nenasilnoj komunikaciji i mirnom rješavanju konflikata.
Bojana Majstorović